İş Zekası Hakkında Her Şey – 12
OLAP Sisteminin Özellikleri
OLAP sistemleri verinin analizi ve analiz sonuçlarının sunumuna odaklanmış bir altyapı sunar. Bu altyapı OLAP sistemlerini efektif karar verme gereksinimi duyan kullanıcılar için doğal bir seçim haline getirir.
Multidimensional Database
OLAP sistemleri measure, dimension, hierarchy ve cube’ler şeklinde organize edilmiş verilere dayanır. Transactional veritabanlarının tablo, satır, sütun ve ilişkiler içerdiğini hatırlayalım. Bu multidimensional yaklaşım kullanıcıların verileri gereksinim duydukları şekilde bölümlendirme ve filtrelemelerine olanak tanır. Kullanıcılar dimensionlar aracılığıyla verileri farklı açılardan görebilir, hierachyler sayesinde drill yaparak gördükleri bir veriye ait detaylara ulaşabilirler.
Multidimensional bir veritabanı iş zekasına yönelik verilerin saklanması için en sık kullanılan alternatiftir. Multidimensional veritabanlarının analize yönelik verilerin saklanması için en uygun alternatif olmasının yanı sıra, sundukları bir diğer önemli avantajda preprocessed değerlerin saklanmasına uygun bir altyapı sunuyor olmalarıdır.
Preprocessed Aggregates
Bir karar verici, belirli bir ölçütün, belirli boyutlara bağlı değerini görmek istediğinde, göreceği değerler o anda on-the-fly olarak hesaplanır. Karar vericinin bu hesaplama işlemi sırasında beklemesi gerekecektir. Bu özellikle veriye erişim hızının önemli olduğu ve büyük boyutlu veritabanlarında istenmeyen bir durum olarak karşımıza çıkacaktır.
OLAP sistemlerinin amacı, karar vericilerin veri ile etkileşim içinde olmasını sağlamak olduğuna göre, hesaplamaların hızlı bir şekilde geri dönmesi gerekir. Bu nedenle OLAP sistemleri bazı değerleri önceden hesaplar. Bu ön-hesaplama, data load ve update işlemlerinin bir parçası olarak, arkaplanda gerçekleştirilen bir işlemdir. Ön-hesaplama bir arkaplan işlemi olarak gerçekleştirildiğinden dolayı, kullanıcılara doğrudan bir etkisi yoktur. Hesaplanan bu değerler küpün içinde saklanmaktadır.
Bir karar verici belirli bir ölçütün, belirli boyutlara göre değerini görmek istediğinde, veriler on-the-fly hesaplanmak yerine veritabanından okunarak kullanıcıya iletilebilecektir. Bu sistemin tepki süresini çok büyük oranda hızlandıracaktır.
Kolayca Anlaşılabilir Bir Yapı
OLTP sistemlerde veri normalize olarak saklanır ve tablolar arasındaki bağlar karmaşık foreign key ilişkileri ile sağlanır. Burada amaç tekrarlayan veri miktarını minimuma indirgemektir. Karar vericilerin bu veriler arasından gereksinim duyduğu veriyi elde edebilmesi için inner ve outer join ifadelerini kullanarak gerekli sorguları hazırlaması gerekecektir. Bir ölçütün hesaplanma yöntemini belirleyen iş kuralları kod tarafında yer alacak ve karar vericinin bir ölçütü kullanmak istemesi durumunda bu hesaplamalar raporun her açılışında yeniden gerçekleştirilecektir.
Çoğu zaman OLTP sistemlerdeki field ve tablolar yazılım geliştiriciler için bir anlam ifade etse de, son kullanıcı açısından bir anlam ifade etmez. Veritabanı sistemi kullanılacak isimlerin biçim ve uzunlukları konusunda kısıtlamalar getiriyor olabilir. Saydıklarım ve benzeri durumlarda ortaya çıkacak tablo ve field isimleri son kullanıcı açısından şifrelenmiş veri izlenimi yaratabilir. Karar vericinin bir alanın aslında hangi veriyi sakladığını anlamakla zaman harcamak ve doğru verinin sorgulandığından emin olmak yerine, veriye odaklanması gerekir.
OLAP sistemlerde ise durum tam tersidir. Verinin yapısı dimension ve hierarchyler ile temsil edilir. OLAP sistemi doğru tasarlanırsa, bu dimension ve hierarchyler organizasyonun yapısı ile örtüşecektir. Bu nedenle veri yapısı karar vericiler açısından son derece tanıdık olacaktır.
OLAP sistemlerinde bir ölçütün hesaplanmasında kullanılan iş kuralları, ilgili ölçütün hesaplamalar alanı içinde barındırılır. Kullanıcının hesaplamaları ölçütün her kullanılışında yeniden oluşturmasına ihtiyaç yoktur. Örnek vermek gerekirse; işletmemizin net kar değerini şu formülle hesapladığını varsayalım:
Net Kar = Satış Fiyatı – (Hammadde Maliyeti + Personel Maliyeti + Satış Komisyonları)
İlişkisel ortamda net kar verisi aşağıdaki gibi hatalı bir biçimde raporlanabilir:
Net Kar = Satış Fiyatı – (Hammadde Maliyeti + Personel Maliyeti )
ya da
Net Kar = Satış Fiyatı – (Hammadde Maliyeti + Satış Komisyonları)
Bu tutarsızlık karışıklığa ve daha kötüsü yanlış kararların alınmasına neden olabilir. OLAP yapısında ise net kar ölçütü için kullanılacak formül bir noktada tanımlıdır ve karar verici bu ölçüte baktığında her zaman gerekli verileri kullanarak doğru sonucu ürün, ay ya da satış bölgesi gibi bir boyut bazında verir.
Son olarak OLAP sistemleri iş zekasına yönelik yapılar olduğundan, ölçüt, boyut, hiyerarşi ve benzeri tüm OLAP unsurlarıu, karar verici tarafından kolayca anlaşılabilir şekilde isimlendirilebilir, daha iyisi istenilen diğer dillere tercüme edilerek farklı dilleri anlayan kullanıcılar için ayrı sistemler tasarlamak yerine tek sistemin, tüm kullanıcılar tarafından kullanılabilmesi sağlanabilir.
Bir sonraki bölümde, OLAP sistemlerinin mimarisini ele alıyor olacağız.
