Uzmanına Sor

Web uygulamaları geliştirirken en önemli konulardan bir tanesi performanstır. ASP.NET ile web uygulaması geliştirirken yapılan uygulamanın daha performanslı çalışması için Caching(Önbellekleme) Mekanizması kullanılır. Caching ile sayfanın HTML çıktısının tamamı yada belli bir kısmı bellekte saklanır. Böylece HTML derlenip, tekrar tekrar oluşturulmak yerine bellekten alınarak kullanıcıya iletilir. Bu sayede hem serverdaki trafik azalır hem de gelen isteğin değerlendirilip HTML’in yeniden üretilmesi sırasında kaybedilen zaman kazanılmış olur.

HTML çıktısının tamamını önbellekleyebileceğimiz gibi belli bir kısmını da önbellekleyebiliriz. Önbelleklediğimiz bir alan içerisinde de belli bir alanı dinamik hale getirebiliriz. İlk olarak sayfa çıktısının tamamının nasıl önbellekleneceğine bakalım.

Output Caching (HTML çıktısının önbelleklenmesi)

Output Caching ile sayfanın tamamının belli bir süre içerisinde önbelleklenmesini sağlayabiliriz. Böylece sayfa önbelleğe alındıktan sonra bir sonraki ziyarette HTML önbellekten alınarak kullanıcıya gösterilecek. (Bir sonraki ziyaretin de önbellekleme süresi içerisinde olması gerekiyor)

Sayfayı önbelleklenebilmesi için sayfamıza OutputCache direktifini(Directive) eklememiz gerekiyor. Örnek kullanım;

<%@OutputCache Duration=”300″ Location=”Any” VaryByParam=”none” %></DIV>

Burada ilk göze çarpan Duration ve Location özellikleridir. Duration özelliği saniye cinsinden sayfanın cache’de ne kadar tutulacağına belirliyor. Location özelliği de sayfanın nerede önbellekleneceğini belirten bir enum sunuyor, bu enumun varsayılan değeri Any’dir.

OutputCacheLocation Enum’unun alabileceği değeler

Any
Önbellekleme, isteği yapan Client, Proxy Server yada isteğin yapıldığı server üzerinde olur.
Client
Önbellekleme, isteği yapan Client’ de olur.
DownStream
Önbellekleme, isteği yapan Client’de ve Proxy Server üzerinde olur.
None
Önbellekleme yapılmaz.
Server
Önbellekleme, isteğin yapıldığı Server üzerinde olur.
ServerAndClient
Önbellekleme, isteği yapan Client’de ya da isteğin yapıldığı Server üzerinde olur.</DIV>

Şimdi bir ASP.NET sayfası açalım. Sayfa direktiflerine OutputCache direktifini ekleyelim. Sayfamız 300 saniye boyunca önbelleklenecek.

<%@OutputCache Duration=”300″ Location=”Any” VaryByParam=”none” %></DIV>

Sayfanın Page_Load eventine de aşağıdaki kodu yazalım.

protectedvoid Page_Load(object sender, EventArgs e)
{
Response.Write(DateTime.Now.ToString());
}</DIV>
Sayfa çalıştığında ilk istek değerlendirilecek ve o anki tarih ve saat bilgisi ekrana gelecek. Bundan sonra yapılacak istekler de 300 saniye boyunca önbelleklenmiş veri ekrana gelecek. 300 saniye sonunda da yeni tarih ve saat ekranda gösterilecek.

İlk İstek	300 Sn içindeki istekler	300 Sn Sonra
2009-02-18 12:21:00	2009-02-18 12:21:00	2009-02-18 12:26:00

Bu şekilde çıktıyı önbelleğe aldık, peki ya sayfamıza QueryString’den gelen değerlere göre farklı bilgi içeriyorsa ne olacak? İşte bu durumda her QueryString anahtarı için ayrı ayrı çıktıların önbelleklenmesi sağlayan VaryByParam özelliğini kullanıyoruz.

<%@OutputCache Duration=”300″ Location=”Any” VaryByParam=”KategoriID” %></DIV>
QueryString’den gelen KategoriID anahtarının değerine göre önbellekleme yapılır.
<%@OutputCache Duration=”300″ Location=”Any” VaryByParam=”KategoriID,Dil” %></DIV>
QueryString’den gelen KategoriID ve Dil anahtarlarının değerlerine göre önbellekleme yapılır.
<%@OutputCache Duration=”300″ Location=”Any” VaryByParam=”*” %></DIV>
QueryString’den gelen tüm anahtarların değerine göre ayrı ayrı önbellekleme yapılır.
Fragment Caching(Belli bir kısmının önbelleklenmesi)

Sayfanın tamamı yerine sadece belli bir kısmının da güncellenmesini sağlayabiliyoruz demiştik. Örneğin bir haber sitemiz var. Ana sayfasında da anlık değişebilecek bölümler vardır. Fakat bazı bölümler de sabittir. İşte biz sadece sabit olan bölümleri önbelleğe almak istiyorsak bunun için Fragment Caching’i kullanmalıyız. Bunun için de bu bölümler için User Control yapıp, oluşturduğumuz User Control içerisinde önbellekleme işlemi yapacağız.

Şimdi bir User Control oluşturup, onu yeni bir sayfaya ekleyelim. UserControl içine de bir label ekleyelim. Son olarak da UserControl’ün direktiflerine OutputCache direktifini ekleyelim.
MyUserControl.ascx

<%@Control Language=”C#” AutoEventWireup=”true” CodeFile=”MyUserControl.ascx.cs” Inherits=” MyUserControl ” %>
<%@OutputCache Duration=”300″ VaryByParam=”none” Shared=”true”%>
<asp:LabelID=”Label1″ runat=”server” Text=”Label”></asp:Label></DIV>

Kod tarafında da o anki tarih ve saati Label’a atayalım.

MyUserControl.ascx.cs

protectedvoid Page_Load(object sender, EventArgs e)
{
Label1.Text = DateTimeTime.Now.ToString();
}</DIV>

Şimdi UserControl’ü ekleyeceğimiz ASP.NET sayfasına geçelim. Bir label ekleyelim ve Page_Load eventin de o anki tarih ve saati label’a atayalım.

FragmentPage.aspx.cs

protectedvoid Page_Load(object sender, EventArgs e)
{
Label1.Text = DateTime.Now.ToString();
}</DIV>
Sayfaya gelen talepleri ve ekran dan çıkan saat bilgilerini inceleyelim.

	İlk İstek	300 Sn içindeki istekler	300 Sn Sonra
Page	2009-02-18 12:21:00	2009-02-18 12:22:01(Örneğin)	2009-02-18 12:26:00
UserControl	2009-02-18 12:21:00	2009-02-18 12:21:00	2009-02-18 12:26:00

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi Page.aspx’ gelen tüm istekler önbellekleme yapılmadan kullanıcıya aktarılıyor. UserControl içinde ise ilk istek sonrasında 300 saniye boyunca önbellekteki veri kullanıcıya gösteriliyor. Önbellekleme süresi sona erdikten sonra da yeni çıktı oluşturuluyor.

UserControl nerelerde kullanılmışsa kullanıldığı her yer için ayrı ayrı çıktısı bellekte saklanır. Shared özelliğini True yaparak, tüm sayfalar için tek bir çıktı bellekte saklanır.

Substitution Caching(Önbelleklenen alanın dinamik hale getirilmesi)

Bazı durumlarda önbelleklenen bir sayfanın belli bir kısmının dinamik hale getirilmesi gerekir. Bunu yapabilmek için de Substitution Caching’i kullanıyoruz.
Önbellekleme yapılmış bir sayfa içinde dinamik alan oluşturabilmek HTML tarafında Substitution kontrolünü yada HttpResponse sınıfınınWriteSubSubstitution metodunu kullanmak zorundayız. Her ikisi de bizden, parametre olarak HttpContext sınıfını alan, geriye string döndüren static bir metot bekliyor.

Öncelikle Page_Load’da tarih ve saati ekrana yazdıralım, sonrasında ise Static olacak Tarih metodumuzu yazalım.
protectedvoid Page_Load(object sender, EventArgs e)
{
Response.Write(DateTime.Now.ToString());
} protectedstatic string Tarih(HttpContext context)
{
returnDateTime.Now.ToString();
}</DIV>
Şimdi HTML tarafında önbelleklenecek ve dinamik olacak alanımızı belirleyelim.
<%@Page Language=”C#” AutoEventWireup=”true” CodeFile=”SubstitutionCaching.aspx.cs” Inherits=”SubstitionCaching” %>
// Sayfa 300 saniye boyunca önbelleklenecek…
<%@OutputCache Duration=”300″ VaryByParam=”none” %>
<!DOCTYPEhtml PUBLIC “-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN” “http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd”>
<htmlxmlns=”http://www.w3.org/1999/xhtml”>
<headrunat=”server”>
<title>Substitution Caching</title>
</head>
<body>
<formid=”form1″ runat=”server”>
<div>

// Dinamik olacak alan, Substitution kontrolü dinamik içerik oluşturabilmek için static bir metot bekliyor. Bekleyen özelliği de MethodName’dir.
<asp:Substitution ID=”Substitution1″ runat=”server” MethodName=”Tarih”/>
// Yada
<%Response.WriteSubstitution(new HttpResponseSubstitutionCallback(Tarih)); %>

</div>
</form>
</body>
</html>

</DIV>
Şimdi de önbelleklenen ve dinamik hale getirilen alanların değerlerine bakalım.

	İlk İstek	300 Sn içindeki istekler	300 Sn Sonra
Page	2009-02-18 12:21:00	2009-02-18 12:22:00	2009-02-18 12:26:00
DinamikAlan	2009-02-18 12:21:00	2009-02-18 12:21:01(Örneğin)	2009-02-18 12:26:00

Caching mekanizmasını kullanarak sayfalarımızın daha performanslı çalışmasını sağladık JMakalenin sonuna geldik, başka bir makalede görüşmek üzere…

Sem GÖKSU
www.semgoksu.com | www.yazilimgunlugu.com
sem.goksu@yazilimgunlugu.com

Kaynaklar
msdn.com

Merhaba arkadaslar, bu makalemde sizlere ASP.NET icinde bulunan bir cok temel konudan bahsedecegim, ve bunlarla ilgili ornekler gostericem. Kisaca uzerinde duracagimiz konulari ve ornekleri listeleyecek olursak;

1. Application Cache Sample
2. Cookie Sample
3. File Upload Sample
4. Forms Authentication Sample
5. Mail Send Sample
6. Membership Sample
7. Query String Sample
8. Session State Sample
9. Session LogIn Sample
10. Trace Sample
11. Web Part Sample
12. ve Global.asax yapisi.

 

1- Application Cache Sample:

Girmis oldugunuz herhangi bir web sitesinde calisan applicationlarin, sizin localinizde calismasini saglayan yapi Cache yapisidir. Yani verilerin bellekte tutulmasidir. Buna ornek olarak; veritabanimizda bulunan bir tablodaki bilgileri alip .aspx sayfasinda bir gride basacagiz.

public DataTable GetCustomerData()
    {
        DataTable retVAL = new DataTable("Customers");
        SqlDataAdapter SqlAdp = new SqlDataAdapter("SELECT * FROM Customers", 

        ConfigurationManager.ConnectionStrings["Northwind"].ConnectionString);
        try
        {
            SqlAdp.Fill(retVAL);
        }
        catch (Exception ex)
        {
            retVAL = null;
        }
        finally
        {
            SqlAdp.SelectCommand.Connection.Dispose();
        }
        return retVAL;
    }

Bu fonksiyonumuz, efsanevi DB olan Northwind’in Customers tablosundan veri aliyor, ve bunu adi Customers olan bir DataTable icerisinde tutuyor. Peki gelelim bu yapiyi Cache kullanarak cagirmaya.

protected void Page_Load(object sender, EventArgs e)
    {
        if (Cache["CustomerData"] == null)
        {
            Cache.Add("CustomerData", GetCustomerData(), null,
DateTime.Now.AddMinutes(3),
 System.Web.Caching.Cache.NoSlidingExpiration,
System.Web.Caching.CacheItemPriority.Default, null);
        }

        GridView1.DataSource = Cache["CustomerData"];
        GridView1.DataBind();
    }

Ustte gormus oldugunuz Kod blogunda ise CustomerData isimli bir Cache olusturuyoruz, ve GetCustomerData() fonksiyonunu kullanarak, datayi Cache’e gomuyoruz. Cache’i silmek isterseniz kullanacaganiz kod adi uzerinde

Cache.Remove("CustomerData");

 

2- Cookie Sample

Cookies kelimesi aslinda hemen hemen her bilgisayar kullanicisinin anlamina ve islevine hakim oldugu bi kavramdir. Gunumuzde girdigimiz web sitelerinde, sitenin bizi tanimasi icin bazi bilgiler gireriz (e-mail, password, kullanici adi gibi). Bu islemi siteye her girisimizde tekrarlamamak adina, site Local diskinizde sizi taniyabilmek adina text dosyasi olusturur. Peki bu islem ne kadar guvenlidir diye soracak olursaniz, bana kalirsa cookie kullanmak pekte guvenli bi olay degildir. Girdiginiz sitelerde “Beni Hatirla” checkboxlari genelde cookie olusturma amaciyla kullanilir. Localinizde olusturulan bu text dosyalari bir komut dosyasi veya virus degildir, sadece size ozel bir tanimlamadir, ve tanimlamayi olusturan web sunucusu tarafindan okunabilir. Cookie ornegimize baslamadan once sekildeki gibi bir .aspx sayfasi olusturalim.

 

Button’umuzun Click eventinde su kodlari kullaniyoruz.

 

protected void Button1_Click(object sender, EventArgs e)
    {
        HttpCookie ck = new HttpCookie("SerkanCookie");
        ck.Values.Add("Saat", DateTime.Now.ToLongTimeString());
        ck.Values.Add("Deneme", TextBox1.Text);
        ck.Expires = DateTime.Now.AddDays(1);
        Response.Cookies.Add(ck);
    }

 

Bu islem ile, icerisinde textBox’imizi degerini barindiran bir Cookie yaratiyoruz, ve bu cookie icin bir expire suresi belirtiyoruz.

ck.Expires(DateTime.Now.AddDays(1)); komutu ile Cookie’mizin 1 gun sonra expire olacagi bilgisini belirtiyoruz.

Ve Form Load kisminda, su kodlari uyguluyoruz,

protected void Page_Load(object sender, EventArgs e)
    {
        if (Request.Cookies["SerkanCookie"] != null)
        {
            HttpCookie serkan = Request.Cookies["SerkanCookie"];
            TextBox1.Text = serkan["Saat"] + " " + serkan["Deneme"];
        }
    }

 

Boylece Form’u tekrar Run ettigimiz zaman, sistem kayitli olan Cookie dosyasini bulmaya calisip icindeki bilgileri textBox’a yazar.

2. makalemde File Upload ve Forms Authantication konularina deginecegim.